Menu

Krajowy system ubezpieczeń (ZUS)

System zabezpieczenia społecznego w Polsce ma charakter ogólny i obowiązkowy. Ubezpieczenie społeczne – w odniesieniu do wybranych ryzyk – obejmuje osoby, które są m.in. pracownikami, osobami pracującymi na podstawie umów zlecenia lub prowadzącymi działalność gospodarczą.

Zabezpieczenie społeczne w Polsce obejmuje obywateli UE na takich samych zasadach jak obywateli polskich.

Ubezpieczenie emerytalne

Ubezpieczenie emerytalne jest ubezpieczeniem na wypadek niezdolności do pracy z powodu starości. Osoby, które płacą składki, zapewniają sobie dochody w momencie zaprzestania pracy zawodowej, po osiągnięciu wieku emerytalnego.

Reforma systemu emerytalnego weszła w życie z dniem 1 stycznia 1999 roku. Wprowadziła system trójfilarowy:

Filar I jest zarządzany przez instytucję publiczną – Zakład Ubezpieczeń Społecznych,

Filar II jest zarządzany przez instytucje prywatne – Otwarte Fundusze Emerytalne (OFE) – Otwarty Fundusz Emerytalny jest osobą prawną, której celem jest zbieranie środków ze składek ubezpieczeniowych i inwestowanie ich na rynku finansowym. Fundusze te przeznaczone są na emerytury dla członków OFE po osiągnięciu przez nich wieku emerytalnego.

Filar III, dobrowolne, które ma zapewnić dodatkowe świadczenia za dodatkowe składki, to pracownicze programy emerytalne (PPE) i indywidualne konta emerytalne (IKE). Od 1 maja 2011 roku do 31 grudnia 2016 roku Zakład Ubezpieczeń Społecznych przekazuje część składki na ubezpieczenie emerytalne do wybranego przez ubezpieczonego otwartego funduszu emerytalnego w wysokości:

  • 2,3% podstawy wymiaru wysokości składki na ubezpieczenie emerytalne należnej za okres od dnia wejścia w życie ustawy do dnia 31 grudnia 2012 r.;
  • 2,8% podstawy wymiaru składki na ubezpieczenie emerytalno-rentowe należnej za okres od 1 stycznia 2013 r. do 31 grudnia 2013 r.;
  • 3,1% podstawy wymiaru składki na ubezpieczenie emerytalno-rentowe należnej za okres od 1 stycznia 2014 r. do 31 grudnia 2014 r.;
  • 3,3% podstawy wymiaru składki na ubezpieczenie emerytalno-rentowe należnej za okres od 1 stycznia 2015 r. do 31 grudnia 2016 r.

Rachunek osoby ubezpieczonej w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych obejmuje subkonto, na którym zapisywana jest informacja o wartości wpłaconych składek do Filara II z części składki nieprzekazanej obecnie otwartym funduszom emerytalnym wraz z odzyskanymi odsetkami za zwłokę od tych składek. Podział składki pomiędzy fundusz emerytalny pozostający w dyspozycji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych a otwarty fundusz emerytalny jest obowiązkowy dla osób ubezpieczonych urodzonych po 31 grudnia 1968 r. Ubezpieczeni urodzeni po 31 grudnia 1948 r. i przed 1 stycznia 1969 r. mogli przystąpić do wybranego Otwartego Funduszu Emerytalnego do 31 grudnia 1999 r. Osoby urodzone przed 1 stycznia 1949 r. nie mogły i nadal nie mogą przystąpić do otwartego funduszu emerytalnego, ich cała składka przekazywana jest do Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.

Składka emerytalna jest finansowana w równym stopniu przez pracodawcę i ubezpieczonego, ale cała składka wpłacana do otwartego funduszu emerytalnego pochodzi z części opłacanej przez ubezpieczonego. Pracodawca jest odpowiedzialny za opłacanie składek do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.

System emerytalny opiera się na ścisłym związku pomiędzy wysokością świadczenia a wysokością faktycznie zapłaconej składki. Podstawą do obliczenia wysokości emerytury jest (całkowita) wysokość składek na ubezpieczenie emerytalne.

Emeryturę otrzymują kobiety w wieku co najmniej 60 lat i mężczyźni w wieku co najmniej 65 lat. Nie jest wymagany minimalny okres ubezpieczenia wymagany do przyznania emerytury.

Decyzję o przyznaniu emerytury podejmują organy Zakładu Ubezpieczeń Społecznych właściwe ze względu na miejsce zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie. Postępowanie o przyznanie renty rozpoczyna się po złożeniu wniosku przez wnioskodawcę.

Ubezpieczenie na wypadek niepełnosprawności

Ubezpieczenie na wypadek niepełnosprawności gwarantuje świadczenia pieniężne w przypadku utraty dochodu związanego z ryzykiem niepełnosprawności (niezdolności do pracy) lub śmierci żywiciela rodziny. W takiej sytuacji osobom opłacającym składki na ubezpieczenie rentowe przyznaje się rentę inwalidzką z tytułu niezdolności do pracy, która jest substytutem wynagrodzenia lub dochodu, a w przypadku śmierci ubezpieczonego żywiciela rodziny, członkom rodziny przyznaje się rentę rodzinną.

Składka na ubezpieczenie rentowe wynosi 8% podstawy wymiaru składki, gdzie 6,5% pochodzi ze środków pracodawcy, a 1,5% ze środków pracownika.

1. Renta inwalidzka z tytułu niezdolności do pracy

Renta z tytułu niezdolności do pracy może zostać przyznana osobie ubezpieczonej, która spełnia wszystkie poniższe warunki:

  • jest uważana za osobę, która jest częściowo lub całkowicie niezdolna do pracy,
  • Udowodnił okresy składkowe i nieskładkowe,
  • niezdolność do pracy rozpoczęła się w okresach ściśle określonych w ustawie.

Osoba całkowicie niezdolna do pracy to osoba, która straciła zdolność do wykonywania jakiejkolwiek pracy.

Osoba częściowo niezdolna do pracy to osoba, która w znacznym stopniu utraciła zdolność do wykonywania pracy zgodnej z poziomem kwalifikacji tej osoby.

Niezdolność do pracy i jej poziom jest poświadczana przez lekarza medycyny pracy z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych jako pierwsza instancja certyfikująca. Wnioskodawca ma prawo wniesienia sprzeciwu wobec opinii lekarza do Komisji Medycznej Zakładu Ubezpieczeń Społecznych – jako druga instancja certyfikująca.

2. Renta rodzinna

Renta rodzinna przysługuje uprawnionym członkom rodziny (dzieciom, wdowom, wdowcom, rodzicom) osoby, która w chwili śmierci pobierała rentę lub rentę inwalidzką z tytułu niezdolności do pracy oraz osobie pracującej, która posiadała wymagane okresy do przyznania emerytury lub renty inwalidzkiej z tytułu niezdolności do pracy. Analizując prawo do renty rodzinnej przyjmuje się, że osoba zmarła była całkowicie niezdolna do pracy.

3. Dodatek szkoleniowy

Zasiłek szkoleniowy przysługuje osobie, która spełnia warunki do przyznania renty inwalidzkiej z tytułu niezdolności do pracy, a w odniesieniu do której uznano przekwalifikowanie za właściwe ze względu na niezdolność do pracy w obecnym zawodzie. Jest ono przyznawane na okres 6 miesięcy. Okres ten może być skrócony lub wydłużony do 30 miesięcy. Wysokość dodatku szkoleniowego wynosi 75% podstawy wymiaru, a gdy niezdolność do pracy jest następstwem wypadku przy pracy lub choroby zawodowej – 100% podstawy wymiaru.

Zabezpieczenie społeczne z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych

Ochrona przed wypadkami przy pracy i chorobami zawodowymi obejmuje m.in. pracowników, osoby pracujące na podstawie umów zlecenia oraz osoby prowadzące działalność gospodarczą.

Świadczenia z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych mogą być przyznawane osobie, która jest ubezpieczona na takie przypadki. Są to:

  • zasiłek chorobowy – w przypadku osoby ubezpieczonej, której niezdolność do pracy została spowodowana wypadkiem przy pracy lub chorobą zawodową,
  • zasiłek rehabilitacyjny – jest wypłacana po zakończeniu pobierania zasiłku chorobowego, jeżeli ubezpieczony nadal nie jest w stanie pracować, a dalsze leczenie lub rehabilitacja dają mu szansę na odzyskanie zdolności do pracy,
  • świadczenie wyrównawcze – jest dla ubezpieczonego będącego pracownikiem, którego wynagrodzenie zostało obniżone z powodu trwałego lub długotrwałego uszczerbku na zdrowiu,
  • jednorazowa rekompensata – dla ubezpieczonego, którego stan zdrowia został trwale lub długotrwale uszkodzony, lub dla członków rodziny zmarłego ubezpieczonego lub osoby pobierającej rentę inwalidzką,
  • renta inwalidzka z tytułu wypadku przy pracy lub choroby zawodowej – dla ubezpieczonego, który utracił zdolność do pracy z powodu wypadku przy pracy lub choroby zawodowej,
  • dodatek szkoleniowy – jest przyznawana osobie, w odniesieniu do której stwierdzono, że przeszkolenie zostało uznane za właściwe ze względu na niezdolność do pracy w obecnym zawodzie z powodu wypadku przy pracy lub choroby zawodowej,
  • renta rodzinna – dla członków rodziny zmarłej osoby ubezpieczonej lub osoby uprawnionej do renty inwalidzkiej z tytułu wypadku przy pracy lub choroby zawodowej oraz dodatek do renty rodzinnej – dla sieroty,
  • dodatek z tytułu uczestnictwa – dla osoby, która jest uprawniona do emerytury, uważanej za całkowicie niezdolną do samodzielnej pracy i egzystencji lub która ma więcej niż 75 lat,
  • pokrycie kosztów leczenia – w zakresie stomatologii i szczepień ochronnych oraz dostaw sprzętu ortopedycznego, w zakresie określonym ustawą.

Wysokość składki na ubezpieczenie wypadkowe waha się od 0,67% do 83,86% podstawy wymiaru składki. Składka na ubezpieczenie wypadkowe jest w całości pokrywana przez pracodawcę.

Zabezpieczenie społeczne z tytułu choroby i macierzyństwa

Osoby, które są obowiązkowo ubezpieczone na wypadek choroby i macierzyństwa, to głównie pracownicy. Osoby objęte obowiązkowym ubezpieczeniem emerytalnym i rentowym, które między innymi: pracują na podstawie umowy agencyjnej lub umowy zlecenia, prowadzą działalność pozarolniczą (działalność gospodarczą, autorów, artystów, freelancerzy) mogą być również ubezpieczone dobrowolnie na wypadek choroby i macierzyństwa.

Wysokość składki na ubezpieczenie zdrowotne i macierzyńskie wynosi 2,45% podstawy wymiaru składki. Składka jest pokrywana z funduszy osoby ubezpieczonej.

Następujące świadczenia wypłacane są z tytułu ubezpieczenia na wypadek choroby i macierzyństwa:

  • Świadczenie chorobowe – Zasiłek chorobowy przyznawany jest osobie ubezpieczonej, która zachorowała w okresie ubezpieczenia chorobowego. Ogólnie rzecz biorąc, prawo do zasiłku chorobowego przysługuje po tzw. okresie oczekiwania. Osoba, która jest obowiązkowo objęta ubezpieczeniem chorobowym, uzyskuje prawo do zasiłku chorobowego po upływie 30 dni nieprzerwanego ubezpieczenia chorobowego. Osoba, która jest objęta tym zabezpieczeniem dobrowolnie, uzyskuje je po upływie 90 dni nieprzerwanego ubezpieczenia chorobowego.

Zasiłek chorobowy przysługuje osobie ubezpieczonej w wysokości 80% podstawy wymiaru, a za okres pobytu w szpitalu – w wysokości 70% podstawy wymiaru.

Jeżeli niezdolność do pracy spowodowana wypadkiem w drodze do pracy lub z pracy rozpoczętej w czasie ciąży lub dotyczy dawców tkanek, komórek lub narządów, wówczas świadczenie chorobowe wypłacane jest w wysokości 100% podstawy wymiaru.

  • Zasiłek rehabilitacyjny – Zasiłek rehabilitacyjny przyznawany jest osobie ubezpieczonej, która nie może otrzymać zasiłku chorobowego, ale nadal nie jest w stanie pracować, a dalsze leczenie lub rehabilitacja dają jej szansę na ponowne podjęcie pracy. Zasiłek jest przyznawany na okres niezbędny do przywrócenia zdolności do pracy, ale nie dłużej niż na okres 12 miesięcy,
  • Korzyść wyrównawcza – Świadczenie wyrównawcze przyznawane jest wyłącznie osobom ubezpieczonym, które są pracownikami. Zasiłek ten przysługuje pracownikom, których wynagrodzenie zostało obniżone z powodu poddania się rehabilitacji zawodowej lub którzy ze względu na stan zdrowia zostali przeniesieni na inne stanowisko,
  • Zasiłek macierzyński – Zasiłek macierzyński przyznawany jest ubezpieczonej kobiecie, która w czasie ubezpieczenia chorobowego lub w czasie urlopu wychowawczego:
    • rodzi dziecko;
    • przyjmuje na wychowanie dziecko do 7 roku życia, a w przypadku dziecka, co do którego zapadło postanowienie o odroczeniu obowiązku szkolnego – do 10 roku życia, a które wszczęło postępowanie sądowe w sprawie przysposobienia w Sądzie Opiekuńczym;
    • podejmuje w celu wychowania, jako rodzice zastępczy, z wyjątkiem rodziców zastępczych zawodowo nie spokrewnionych z dzieckiem, dziecka do 7 roku życia, a w przypadku dziecka, w stosunku do którego wydano decyzję o przerwie w obowiązkowym kształceniu – do 10 roku życia;
    • Przepisy dotyczące prawa do zasiłku macierzyńskiego w przypadku przyjęcia dziecka na wychowanie należy stosować również w przypadku ubezpieczonego mężczyzny. Zasiłek macierzyński jest wypłacany w okresie urlopu macierzyńskiego – przez 20 tygodni w przypadku urodzenia jednego dziecka (ewentualnie dłużej, w przypadku urodzenia więcej niż jednego dziecka jednocześnie – od 31 do maksymalnie 37 tygodni) oraz przez cały okres dodatkowego urlopu macierzyńskiego;
    • Zasiłek macierzyński może być również przyznany ubezpieczonemu ojcu dziecka na okres 2 tygodni jako okres urlopu macierzyńskiego, który może być przyznany pracownik-ojciec wychowujący dziecko.

Wysokość zasiłku macierzyńskiego wynosi 100% podstawy wymiaru zasiłku. Podstawą wymiaru zasiłku jest średnie miesięczne wynagrodzenie wypłacane za okres 12 miesięcy przed miesiącem, w którym powstaje prawo do zasiłku.

Składki na ubezpieczenie emerytalne i rentowe obliczane są z zasiłku macierzyńskiego (składki te finansowane są z budżetu państwa).

  • Dodatek pielęgnacyjny – Zasiłek opiekuńczy przyznawany jest na okres urlopu okolicznościowego, gdy zachodzi konieczność opieki nad dzieckiem zdrowym poniżej 8 roku życia, dzieckiem chorym poniżej 14 roku życia lub innym chorym członkiem rodziny.

Zasiłek pielęgnacyjny jest przyznawany na okres nie dłuższy niż 60 dni w roku kalendarzowym, jeżeli osoba opiekuje się zdrowym dzieckiem poniżej 8 roku życia lub chorym dzieckiem poniżej 14 roku życia. Jeżeli osoba opiekuje się chorym dzieckiem w wieku powyżej 14 lat lub innym chorym członkiem rodziny, zasiłek jest przyznawany na okres nie dłuższy niż 14 dni. Zasiłek wypłacany jest w wysokości 80% podstawy wymiaru zasiłku.

Dodatkowo, w przypadku określonym w art. 180 ust. 61 kodeksu pracy, ubezpieczony ojciec dziecka jest uprawniony (niezależnie od zasiłku pielęgnacyjnego przez 60 dni w roku kalendarzowym) do zasiłku pielęgnacyjnego w wysokości do 8 tygodni, jeżeli przerywa pracę lub inną działalność zarobkową w celu opieki nad dzieckiem.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych

Organami uprawnionymi do decydowania o prawie do świadczenia, badania i oceny przedłożonych dokumentów są wyłącznie organy Zakładu Ubezpieczeń Społecznych właściwe ze względu na miejsce zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie.

Nasze członkostwa

Nasze członkostwaCCIFPOur Memberships

Nasze certyfikaty

Nasze certyfikacje

Nasze partnerstwo

Nasi partnerzy technologiczni

Kompetencje

Kompetencje