W jaki sposób polska sieć umów o unikaniu podwójnego opodatkowania rozdziela prawo do opodatkowania dochodów transgranicznych — dwie metody unikania podwójnego opodatkowania, kogo dotyczy problem, ulga abolicyjna oraz związek preferencji traktatowych z podatkiem u źródła.
Aneta Majchrowicz-Bączyk
Partner / Radca prawny
Główny Kierownik getsix Tax & Legal
Czym jest podwójne opodatkowanie?
Podwójne opodatkowanie powstaje wówczas, gdy ten sam dochód jest opodatkowany w więcej niż jednym państwie. Osoba będąca polskim rezydentem podatkowym podlega w Polsce nieograniczonemu obowiązkowi podatkowemu — co do zasady opodatkowaniu w Polsce podlega całość jej dochodów, bez względu na miejsce ich osiągania — podczas gdy państwo, w którym dochód został uzyskany, zwykle opodatkowuje go również u źródła. Bez mechanizmu korygującego to samo wynagrodzenie, ta sama dywidenda, te same odsetki czy to samo honorarium byłyby opodatkowane dwukrotnie.
Właśnie temu zapobiegają umowy o unikaniu podwójnego opodatkowania (UPO). Są to umowy dwustronne, które rozstrzygają, które państwo może opodatkować dany rodzaj dochodu i według jakiej metody drugie państwo eliminuje podwójne opodatkowanie.
Rezydencja i źródło
Przez każdą umowę przewijają się dwa pojęcia: rezydencja (do którego państwa należy podatnik) oraz źródło (z którego państwa pochodzi dochód). Gdy rezydencja nie jest jednoznaczna, stosuje się przewidziane w umowie reguły kolizyjne (tzw. tie-breaker rules); aby skorzystać z umowy, niezbędny jest zwykle certyfikat rezydencji.
Jak działają umowy o unikaniu podwójnego opodatkowania
Umowa o unikaniu podwójnego opodatkowania rozdziela prawo do opodatkowania poszczególnych kategorii dochodu — z pracy najemnej, zysków przedsiębiorstw, dywidend, odsetek, należności licencyjnych, emerytur i innych — pomiędzy państwo rezydencji a państwo źródła. Polska zawarła około 100 takich umów, dzięki czemu większość sytuacji transgranicznych jest objęta którąś z nich.
Wiążący i aktualny wykaz polskich umów prowadzi Ministerstwo Finansów: wykaz umów o unikaniu podwójnego opodatkowania (podatki.gov.pl).
Dwie metody unikania podwójnego opodatkowania
Każda umowa eliminuje podwójne opodatkowanie według jednej z dwóch metod. To, która z nich ma zastosowanie, zależy od konkretnej umowy — i może się z czasem zmienić, na przykład w następstwie wielostronnej Konwencji OECD (MLI).
Wyłączenie z progresją
Dochód uzyskany za granicą jest w Polsce zwolniony z opodatkowania, ale uwzględnia się go przy ustalaniu stawki podatku stosowanej do dochodów opodatkowanych w Polsce (zasada progresji).
Przykład: metoda stosowana historycznie w umowach Polski z Niemcami, Francją i Czechami.
Proporcjonalne odliczenie (zaliczenie)
Dochód zagraniczny podlega opodatkowaniu w Polsce, ale podatek zapłacony za granicą odlicza się od podatku należnego w Polsce — do wysokości podatku polskiego przypadającego na ten dochód.
Przykład: metoda stosowana w umowach z Holandią, Norwegią i Stanami Zjednoczonymi — a także domyślnie wtedy, gdy żadna umowa nie ma zastosowania albo gdy umowa nie zawiera szczególnej regulacji.
Kogo dotyczy podwójne opodatkowanie
Transgraniczne kwestie podatkowe najczęściej pojawiają się w przypadku:
- pracowników zagranicznych (ekspatów) oraz pracowników oddelegowanych pomiędzy państwami,
- członków zarządu mających rezydencję w jednym państwie i pełniących funkcję w spółce z innego państwa,
- pracowników transgranicznych w obrębie Unii Europejskiej,
- pracowników zdalnych — specjalistów IT, programistów i projektantów pracujących dla zagranicznego pracodawcy,
- sportowców zawodowych i artystów osiągających dochody za granicą,
- urzędników państwowych oddelegowanych za granicę oraz emerytów mieszkających poza krajem pochodzenia,
- osób wracających do Polski, które nadal uzyskują dochody ze źródeł zagranicznych.
Zachęcamy do kontaktu. Z chęcią odpowiemy na Państwa pytania.
Ulga abolicyjna
Obok umów polskie przepisy krajowe przewidują ulgę abolicyjną, która może zmniejszyć obciążenie podatkowe — na przykład wtedy, gdy z państwem źródła nie została zawarta umowa albo gdy właściwa umowa przewiduje mniej korzystną metodę proporcjonalnego odliczenia.
Zmiana od 1 stycznia 2021 r.: ulga abolicyjna została istotnie ograniczona dla polskich rezydentów (z wyjątkiem marynarzy) osiągających dochody w państwach objętych metodą proporcjonalnego odliczenia, co zwiększyło ich efektywne obciążenie podatkowe.
Umowy a podatek u źródła
Umowy o unikaniu podwójnego opodatkowania są również podstawą obniżenia lub wyłączenia polskiego podatku u źródła od płatności transgranicznych wychodzących z Polski — dywidend, odsetek i należności licencyjnych wypłacanych podmiotom zagranicznym. Stawka wynikająca z umowy nie ma jednak zastosowania automatycznie: wymaga certyfikatu rezydencji odbiorcy, weryfikacji jego statusu rzeczywistego właściciela tam, gdzie jest to istotne, oraz udokumentowanego dochowania należytej staranności przez polskiego płatnika przed dokonaniem wypłaty.
To właśnie w tym miejscu umowa o unikaniu podwójnego opodatkowania przestaje być zasadą ogólną, a staje się konkretnym rozliczeniem konkretnej płatności.
Stosowanie preferencji traktatowych w praktyce
getsix® doradza w zakresie wzajemnych relacji umów o unikaniu podwójnego opodatkowania i podatku u źródła — analiza płatności transgranicznych, preferencje wynikające z umów, weryfikacja rzeczywistego właściciela, opinie o stosowaniu preferencji, wsparcie przy WH-OSC oraz procedury zwrotu — tak aby płatności z Polski były rozliczane prawidłowo, a możliwe do obrony stanowisko zostało udokumentowane jeszcze przed wypłatą.
Podatek u źródła w Polsce — nasze usługi →Najczęściej zadawane pytania
Czym jest umowa o unikaniu podwójnego opodatkowania?
To dwustronna umowa między Polską a innym państwem, która rozstrzyga, które państwo może opodatkować dany rodzaj dochodu transgranicznego oraz w jaki sposób drugie państwo eliminuje podwójne opodatkowanie — przez zwolnienie (z progresją) albo przez zaliczenie podatku zapłaconego za granicą.
Która metoda ma zastosowanie do moich dochodów?
Zależy to od konkretnej umowy między Polską a państwem, w którym powstaje dochód. Dostępne metody to wyłączenie z progresją oraz proporcjonalne odliczenie; właściwa z nich wynika z treści danej umowy, a aktualny wykaz publikuje Ministerstwo Finansów.
Czym jest ulga abolicyjna?
To krajowa polska ulga, która może zmniejszyć podatek tam, gdzie metoda proporcjonalnego odliczenia albo brak umowy prowadziłyby do wyższego obciążenia. Od 1 stycznia 2021 r. jest ona istotnie ograniczona dla większości rezydentów osiągających dochody w państwach objętych metodą proporcjonalnego odliczenia.
Czy umowa automatycznie znosi polski podatek u źródła?
Nie. Obniżona stawka wynikająca z umowy lub zwolnienie w odniesieniu do dywidend, odsetek czy należności licencyjnych wymagają ważnego certyfikatu rezydencji, weryfikacji rzeczywistego właściciela tam, gdzie jest to istotne, oraz udokumentowanego dochowania należytej staranności przez polskiego płatnika przed dokonaniem wypłaty.
