Kontrole przedsiębiorców w 2026 roku – ZUS, KAS i analiza ryzyka w dobie AI

Kontrole przedsiębiorców w 2026 roku są coraz bardziej ukierunkowane na podmioty, u których analiza danych wskazuje podwyższone ryzyko nieprawidłowości. Od stycznia do sierpnia 2026 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych (ZUS) wykrył nieprawidłowości w 90,1% przeprowadzonych kontroli, a ich łączny wynik finansowy wyniósł 373,3 mln zł. Krajowa Administracja Skarbowa (KAS) w 2025 r. ograniczyła liczbę kontroli celno-skarbowych o 27,4% i podatkowych o 11,3%, jednocześnie zwiększając liczbę czynności sprawdzających o 9,6%. Rozwój elektronicznego raportowania, automatyzacji i narzędzi analitycznych zmienia sposób identyfikowania błędów oraz oszustw podatkowych. Dane ZUS i KAS potwierdzają rosnące znaczenie analizy ryzyka w typowaniu przedsiębiorców do kontroli, co pozwala organom skuteczniej identyfikować nieprawidłowości i koncentrować działania na obszarach wymagających szczegółowej weryfikacji. Dla przedsiębiorców kluczowe stają się prawidłowość rozliczeń, spójność danych oraz możliwość udokumentowania rzeczywistego przebiegu transakcji.

Kontrole przedsiębiorców w 2026 roku pokazują istotną zmianę w podejściu organów nadzorujących rozliczenia firm. Zarówno Zakład Ubezpieczeń Społecznych, jak i Krajowa Administracja Skarbowa coraz szerzej wykorzystują analizę danych i ocenę ryzyka do identyfikowania podmiotów wymagających szczegółowej weryfikacji.

Zmiana ta nie oznacza jednak, że przedsiębiorcy są rzadziej weryfikowani we wszystkich obszarach. Maleje liczba wybranych rodzajów formalnych kontroli, ale rośnie znaczenie analizy danych, automatyzacji i czynności sprawdzających. W dobie rozwoju sztucznej inteligencji coraz większego znaczenia nabiera możliwość identyfikowania nieprawidłowości na podstawie informacji pochodzących z różnych systemów. Dotyczy to zarówno błędów w rozliczeniach przedsiębiorstw, jak i wykrywania oszustw podatkowych, w tym fikcyjnych transakcji i nierzetelnych faktur.

Dla zarządów spółek, dyrektorów finansowych oraz osób odpowiedzialnych za księgowość i kadry istotne staje się nie tylko przestrzeganie obowiązujących przepisów, ale również systematyczne kontrolowanie poprawności danych przekazywanych instytucjom publicznym.

---

Mniej kontroli, większa skuteczność – co pokazują dane ZUS i KAS?

Najnowsze dostępne dane obu instytucji wskazują na rosnącą selektywność kontroli. ZUS odnotowuje wysoki odsetek postępowań zakończonych stwierdzeniem nieprawidłowości, natomiast KAS zwiększa wartość ustaleń pomimo spadku liczby formalnych kontroli.

Wskaźnik	Wynik	Okres
Kontrole ZUS	20 529	Styczeń–sierpień 2026
Kontrole ZUS z nieprawidłowościami	90,1%	Styczeń–sierpień 2026
Wynik finansowy kontroli ZUS	373,3 mln zł	Styczeń–sierpień 2026
Liczba kontroli celno-skarbowych KAS	Spadek o 27,4%	2025 vs 2024
Kwota ustaleń kontroli celno-skarbowych	Wzrost o 46,4%, do 6,52 mld zł	2025 vs 2024
Liczba kontroli podatkowych	Spadek o 11,3%	2025 vs 2024
Liczba czynności sprawdzających KAS	Wzrost o 9,6%	2025 vs 2024

Dane te odnoszą się do różnych okresów i rodzajów postępowań, dlatego nie należy porównywać ich bezpośrednio jako jednego wskaźnika skuteczności. Pokazują jednak wspólny kierunek: organy coraz częściej koncentrują zasoby kontrolne na obszarach zidentyfikowanego ryzyka.

---

Kontrole ZUS w 2026 roku – nieprawidłowości w ponad 90% przypadków

W komunikacie z 6 października 2026 r. ZUS przedstawił wyniki działań kontrolnych prowadzonych od stycznia do sierpnia 2026 r. W tym okresie przeprowadzono 20 529 kontroli płatników składek, z czego w 18 495 stwierdzono nieprawidłowości. Oznacza to skuteczność typowania na poziomie 90,1%. W 15 697 przypadkach wykryte nieprawidłowości miały wymiar finansowy, a ich łączny wynik wyniósł 373,3 mln zł.

Największa część ustaleń dotyczyła nieprawidłowego naliczania składek na ubezpieczenia społeczne – 360,6 mln zł. Pozostałe 12,7 mln zł wiązało się z naliczaniem lub rozliczaniem świadczeń z ubezpieczeń społecznych.

Jak zmieniła się skuteczność kontroli ZUS?

W 2017 r. ZUS przeprowadził ponad 60,8 tys. kontroli, stwierdzając nieprawidłowości w około 65% przypadków. W pierwszych ośmiu miesiącach 2026 r. wskaźnik ten przekroczył 90%.

Zmianę widać również w średnim wyniku finansowym przypadającym na jedną kontrolę. Według ZUS w 2017 r. wynosił on około 6 tys. zł, podczas gdy w 2026 r. przekracza 18 tys. zł.

Nie oznacza to, że nieprawidłowości występują u 90% wszystkich przedsiębiorców. Wskaźnik dotyczy podmiotów wybranych do kontroli, a więc grupy, w której ZUS wcześniej zidentyfikował przesłanki wymagające weryfikacji. Warto również odróżnić wynik finansowy kontroli od kwot rzeczywiście odzyskanych. Wartość ustalonych nieprawidłowości nie jest automatycznie równa kwocie wpływów na rachunki ZUS.

---

Jakie nieprawidłowości ZUS wykrywa najczęściej?

ZUS wskazuje w szczególności na problemy związane z:

• nieprawidłowym ustalaniem zbiegów tytułów do ubezpieczeń społecznych;
• zaniżaniem podstaw wymiaru składek;
• błędnym rozliczaniem osób wykonujących pracę na rzecz własnego pracodawcy;
• wykorzystywaniem różnych form zatrudnienia w celu ograniczania obciążeń składkowych.

Nieprawidłowości te mogą dotyczyć zarówno sposobu kwalifikowania umów, jak i naliczania należności wynikających z określonego tytułu do ubezpieczeń. Dla pracodawców szczególne znaczenie ma zatem zgodność pomiędzy warunkami współpracy, dokumentacją zatrudnienia, rzeczywistym sposobem wykonywania pracy i danymi wykazywanymi w rozliczeniach składkowych.

---

Jak ZUS wybiera przedsiębiorców do kontroli w 2026 roku?

ZUS wykorzystuje informacje zgromadzone we własnych systemach, dane o płatnikach składek oraz statystyczne modele analizy ryzyka. Na ich podstawie identyfikuje podmioty, w przypadku których prawdopodobieństwo wystąpienia nieprawidłowości jest podwyższone. Zasady te są powiązane z przepisami ustawy – Prawo przedsiębiorców, dotyczącymi planowania kontroli na podstawie okresowej analizy prawdopodobieństwa naruszenia prawa.

Jakie czynniki wpływają na ryzyko kontroli ZUS?

Zgodnie z informacjami opublikowanymi w Biuletynie Informacji Publicznej ZUS, analiza ryzyka przyjęta 1 stycznia 2026 r. uwzględnia m.in.:

• liczbę zgłoszonych ubezpieczeń;
• rodzaj prowadzonej działalności określony kodem PKD;
• relację wypłaconych świadczeń do należnych składek;
• występowanie zbiegów tytułów do ubezpieczeń;
• historyczne wyniki kontroli oraz inne zidentyfikowane nieprawidłowości dotyczące płatnika.

Kwalifikacja do danej kategorii może wynikać z jednego dominującego czynnika albo z połączenia kilku czynników.

ZUS nie publikuje pełnego modelu oceny ani wag przypisywanych poszczególnym zmiennym. Nie można więc na podstawie samej branży, liczby pracowników czy wysokości składek jednoznacznie określić prawdopodobieństwa kontroli konkretnej firmy.

Kategorie ryzyka a częstotliwość kontroli ZUS

Przepisy przewidują trzy kategorie ryzyka, które wpływają na częstotliwość planowych kontroli przedsiębiorców.

Kategoria ryzyka	Dopuszczalna częstotliwość kontroli planowych
Niska	Nie częściej niż raz na 5 lat
Średnia	Nie częściej niż raz na 3 lata
Wysoka	Tak często, jak jest to konieczne dla skutecznego stosowania przepisów

Przedstawione ograniczenia dotyczą kontroli planowych. Przepisy przewidują również szczególne przypadki, w których możliwe jest podjęcie kontroli poza standardowym harmonogramem.

Dla przedsiębiorców istotne jest zatem nie tylko to, kiedy ostatnio przeprowadzono kontrolę, ale przede wszystkim czy dane przekazywane do ZUS prawidłowo odzwierciedlają obowiązki wynikające z zatrudnienia i innych tytułów ubezpieczenia.

---

Kontrole podatkowe i celno-skarbowe KAS – mniej postępowań, wyższa wartość ustaleń

Podobny kierunek zmian jest widoczny w działalności Krajowej Administracji Skarbowej. Według komunikatu Ministerstwa Finansów z 10 lutego 2026 r. KAS przeprowadziła w 2025 r. blisko 2,64 mln działań związanych z weryfikacją prawidłowości rozliczeń podatkowych. Łączna liczba działań wzrosła o 9,4% w porównaniu z 2024 r., natomiast kwota ustaleń zwiększyła się o 29,1% – z 14,76 mld zł do 19,05 mld zł.

Jednocześnie ograniczono liczbę formalnych kontroli podatkowych i celno-skarbowych.

Kontrole celno-skarbowe – spadek liczby o 27,4%

W 2025 r. KAS przeprowadziła 5 113 kontroli celno-skarbowych, wobec 7 043 rok wcześniej. Oznacza to spadek o 27,4%.

Pomimo mniejszej liczby kontroli kwota ustaleń wzrosła z 4,45 mld zł do 6,52 mld zł, czyli o 46,4%. Wpłaty związane z kontrolami celno-skarbowymi zwiększyły się natomiast o 18,5%, z 1,7 mld zł do 2 mld zł.

Ministerstwo Finansów wskazuje, że kontrola celno-skarbowa ma być w większym stopniu koncentrowana na wykrywaniu i dokumentowaniu oszustw oraz przestępstw związanych z podatkami. W konsekwencji część nieprawidłowości niewymagających tak daleko idących działań może być wyjaśniana w innych procedurach.

Kontrole podatkowe – spadek liczby o 11,3%

W 2025 r. przeprowadzono 8 722 kontrole podatkowe, wobec 9 829 w 2024 r.

KAS wiąże ten spadek ze zwiększeniem liczby czynności sprawdzających. Zgodnie z opisanym przez administrację podejściem w pierwszej kolejności mają być podejmowane działania umożliwiające wyjaśnienie wątpliwości bez wszczynania formalnej kontroli podatkowej, jeżeli charakter sprawy na to pozwala.

Dla przedsiębiorcy oznacza to, że pierwszym sygnałem zainteresowania organu rozliczeniami firmy może być nie kontrola, lecz wezwanie do przedstawienia wyjaśnień lub dokumentów.

Szczegółowe zestawienie wyników KAS za 2025 r., wraz z analizą znaczenia cyfryzacji i procedur wewnętrznych, przedstawiliśmy w artykule Kontrole KAS coraz bardziej skuteczne – jak firmy powinny przygotować się w 2026 roku.

---

Czym różnią się czynności sprawdzające od kontroli podatkowej?

Czynności sprawdzające to odrębna, mniej sformalizowana procedura przewidziana w Ordynacji podatkowej. Pozwala ona organowi podatkowemu weryfikować określone elementy rozliczeń, w tym terminowość składania deklaracji i wpłat podatków, formalną poprawność dokumentów oraz wybrane okoliczności mające znaczenie dla prawidłowości rozliczeń. Nie jest to tożsame z przeprowadzeniem pełnej kontroli podatkowej.

Z perspektywy przedsiębiorcy podstawowa różnica polega na zakresie i celu podejmowanych działań. Czynności sprawdzające służą wyjaśnieniu konkretnych kwestii, natomiast kontrola podatkowa obejmuje weryfikację wywiązywania się z obowiązków wynikających z przepisów prawa podatkowego w formalnym trybie kontrolnym.

Dlaczego KAS coraz częściej korzysta z czynności sprawdzających?

Dane za 2025 r. wskazują, że liczba czynności sprawdzających wzrosła o ponad 228 tys., czyli o 9,6% w porównaniu z 2024 r. Kwota ustaleń dokonanych w ramach tych działań zwiększyła się o ponad 2,4 mld zł, co oznacza wzrost o blisko 28%.

Według Ministerstwa Finansów część spraw zakończono poprzez wyjaśnienie wątpliwości z podatnikami i dokonanie odpowiednich korekt, bez wszczynania kontroli celno-skarbowej. To istotna zmiana z punktu widzenia organizacji pracy działów finansowych. Odpowiedź na wezwanie organu może wymagać szybkiego odtworzenia historii transakcji, uzgodnienia dokumentów i wyjaśnienia różnic pomiędzy danymi wykazanymi w poszczególnych rozliczeniach.

Brak formalnej kontroli nie oznacza więc braku weryfikacji podatkowej. Przedsiębiorca powinien być przygotowany do udokumentowania prawidłowości rozliczeń również w ramach czynności sprawdzających.

---

Kontrole podatkowe w dobie AI – jak analiza danych pomaga wykrywać nieprawidłowości?

Rozwój narzędzi analitycznych zmienia możliwości administracji podatkowej w zakresie weryfikowania rozliczeń przedsiębiorców. Coraz większa ilość danych przekazywanych elektronicznie umożliwia identyfikowanie rozbieżności pomiędzy deklaracjami, ewidencjami i dokumentami transakcyjnymi bez konieczności rozpoczynania każdej weryfikacji od formalnej kontroli.

Wykorzystanie zaawansowanej analizy danych, automatyzacji oraz rozwój technologii sztucznej inteligencji (AI) otwierają nowe możliwości identyfikowania nieprawidłowości i potencjalnych oszustw podatkowych. ZUS i KAS coraz większą wagę przywiązują do analizy ryzyka, która pozwala skuteczniej typować podmioty do kontroli i koncentrować działania na obszarach wymagających szczegółowej weryfikacji. W rezultacie znaczenie zyskuje nie tylko zakres prowadzonych kontroli, ale przede wszystkim trafność ich wyboru i skuteczność wykrywania nieprawidłowości.

Jakie dane mogą wskazywać na ryzyko nieprawidłowości podatkowych?

Elektroniczne ewidencje i systemy raportowania dostarczają administracji podatkowej informacji, które mogą być wykorzystywane do weryfikacji spójności rozliczeń. Znaczenie mają m.in. dane o transakcjach wykazywanych przez podatników, rozliczenia VAT, informacje o kontrahentach oraz dokumentacja księgowa. Analiza takich danych może ułatwiać identyfikowanie niespójności wymagających dalszego wyjaśnienia. Sama rozbieżność nie stanowi jednak dowodu oszustwa podatkowego. Jej ocena wymaga uwzględnienia charakteru transakcji, obowiązujących przepisów i dokumentów źródłowych.

Rozwój Krajowego Systemu e-Faktur (KSeF) oraz elektronicznego raportowania podatkowego zwiększa zakres uporządkowanych informacji dostępnych administracji. Sposób wykorzystania tych danych, w tym znaczenie struktur JPK_CIT dla nadzoru nad rozliczeniami, omawiamy szerzej w artykule Kontrole podatkowe w erze KSeF i JPK_CIT – jak zmienia się nadzór nad rozliczeniami firm.

Dla przedsiębiorców praktyczną konsekwencją jest konieczność dbania nie tylko o poprawność pojedynczych deklaracji, lecz również o spójność danych w całym procesie rozliczeniowym. Dotyczy to szczególnie firm korzystających z wielu systemów finansowo-księgowych lub przetwarzających znaczną liczbę dokumentów.

---

KAS wykrywa coraz więcej fikcyjnych faktur – jakie znaczenie ma to dla przedsiębiorców?

Jednym z istotnych obszarów działań KAS pozostaje identyfikowanie faktur dokumentujących transakcje, które w rzeczywistości nie miały miejsca.

Według danych Ministerstwa Finansów w 2025 r. wykryto 376,8 tys. fikcyjnych faktur o łącznej wartości przekraczającej 10,9 mld zł. W porównaniu z 2024 r. ich liczba wzrosła o 29,2%, a wartość zwiększyła się z 8,71 mld zł. Ministerstwo wskazuje, że jest to największa liczba wykrytych fikcyjnych faktur od 2017 r. Jednocześnie zaznacza, że kontrole często obejmują wcześniejsze okresy rozliczeniowe. Dane za 2025 r. nie oznaczają więc, że wszystkie ujawnione nieprawidłowości powstały właśnie w tym roku.

Oszustwa podatkowe i składkowe – przykład działań KAS w 2026 roku

Przykładem nieprawidłowości obejmujących jednocześnie rozliczenia podatkowe i składkowe jest sprawa ujawniona przez Mazowiecką KAS w maju 2026 r. Organy wykryły grupę powiązanych przedsiębiorstw działających w obszarze outsourcingu pracowniczego, które posługiwały się nierzetelnymi fakturami.

Według ustaleń KAS szacunkowa wartość nierzetelnych faktur przekraczała 91 mln zł, a należny podatek VAT wynosił 17 mln zł. Przedsiębiorstwa zaniżały również składki ZUS, bezprawnie korzystając z ulg i wyłączeń składkowych.

W ramach działań wszczęto 11 kontroli celno-skarbowych, a dzięki zastosowaniu blokady STIR na pięciu rachunkach zabezpieczono ponad 3,6 mln zł. Sprawa pokazuje, że nieprawidłowości dotyczące podatków i ubezpieczeń społecznych mogą wynikać z powiązanych ze sobą mechanizmów rozliczeniowych.

Wykrywanie fikcyjnych faktur – rosnąca rola analizy danych

Wykrywanie fikcyjnych faktur jest jednym z obszarów, w których analiza danych ma szczególne znaczenie dla działań KAS. Nieprawidłowości mogą dotyczyć nie tylko pojedynczych dokumentów, ale również powiązanych transakcji pomiędzy wieloma podmiotami. Ich identyfikacja wymaga często przeanalizowania przepływów finansowych, dokumentacji księgowej i wzajemnych relacji między kontrahentami.

Elektroniczne raportowanie podatkowe oraz narzędzia analityczne zwiększają możliwości weryfikowania spójności danych i identyfikowania transakcji wymagających dokładniejszego sprawdzenia. Ma to znaczenie zwłaszcza w przypadku oszustw opartych na wykorzystywaniu wielu powiązanych firm i nierzetelnych dokumentów.

Dla przedsiębiorców istotne jest zatem nie tylko prawidłowe wystawianie i księgowanie faktur, ale również posiadanie dokumentacji potwierdzającej rzeczywisty przebieg transakcji. Sama obecność faktury w ewidencji nie przesądza o prawidłowości rozliczenia, jeśli nie znajduje ona potwierdzenia w faktycznie wykonanej dostawie lub usłudze.

---

Czy niektóre branże są częściej kontrolowane przez ZUS i KAS?

Dane publikowane przez organy wskazują na różnice pomiędzy sektorami gospodarki, jednak sama przynależność do określonej branży nie przesądza o konieczności przeprowadzenia kontroli.

ZUS identyfikuje zarówno obszary, w których często stwierdza nieprawidłowości, jak i sektory, w których wykryte błędy mają szczególnie duże skutki finansowe.

Zgodnie z komunikatem ZUS z 6 października 2026 r. nieprawidłowości szczególnie często występowały w transporcie międzynarodowym, działalności związanej z zatrudnieniem i pośrednictwem pracy oraz usługach ochroniarskich. ZUS zwraca również uwagę na rynek pracy platformowej, branże o dużej rotacji pracowników oraz podmioty szeroko wykorzystujące umowy cywilnoprawne.

Z kolei według Ministerstwa Finansów w 2025 r. KAS najczęściej kontrolowała podmioty działające w takich branżach jak gastronomia, budownictwo, warsztaty samochodowe, usługi kosmetyczne i handel internetowy.

Dane te nie stanowią jednak rankingu prawdopodobieństwa kontroli dla wszystkich przedsiębiorców. Bez uwzględnienia liczby podmiotów działających w poszczególnych branżach oraz pozostałych czynników ryzyka nie można określić, w którym sektorze pojedyncza firma jest najbardziej narażona na kontrolę.

Dla przedsiębiorców ważniejsze od samej klasyfikacji branżowej jest zidentyfikowanie rozliczeń wymagających szczególnej uwagi. Przykładowo przedsiębiorstwo korzystające z wielu form zatrudnienia powinno zweryfikować zasady podlegania ubezpieczeniom, natomiast firma realizująca dużą liczbę transakcji z kontrahentami powinna zadbać o odpowiednie dokumentowanie rzeczywistego przebiegu operacji gospodarczych.

---

Co analiza ryzyka stosowana przez ZUS i KAS oznacza dla przedsiębiorców?

Rosnące znaczenie analizy danych zmienia sposób przygotowania przedsiębiorstw do kontaktu z organami kontrolnymi. Prawidłowe rozliczenie podatku lub składki pozostaje podstawowym obowiązkiem, ale równie ważne staje się posiadanie dokumentacji pozwalającej potwierdzić sposób dokonania rozliczenia. Nie każda rozbieżność wykryta przez system analityczny oznacza naruszenie przepisów. Może wynikać z uzasadnionych różnic w sposobie ewidencji, terminach rozliczeń lub charakterze konkretnej transakcji.

Istotne jest jednak, aby przedsiębiorstwo potrafiło przedstawić odpowiednie wyjaśnienia i dowody.

1. Spójność dokumentacji księgowej i podatkowej

Weryfikacja rozliczeń może wymagać porównania deklaracji podatkowych, ewidencji księgowych, faktur oraz dokumentów potwierdzających wykonanie transakcji. W przypadku rozbieżności przedsiębiorstwo powinno być w stanie ustalić ich źródło i wyjaśnić przyjęty sposób rozliczenia. Znaczenie ma nie tylko zgodność wartości liczbowych, ale również prawidłowe przyporządkowanie operacji do okresów rozliczeniowych.

2. Prawidłowość rozliczeń kadrowo-płacowych

W obszarze ZUS szczególną uwagę należy poświęcić zgłoszeniom do ubezpieczeń, podstawom wymiaru składek oraz kwalifikowaniu poszczególnych tytułów do ubezpieczeń. Ryzyko nieprawidłowości może wzrastać wraz ze złożonością zasad zatrudniania i wynagradzania, zwłaszcza gdy firma korzysta równolegle z umów o pracę i umów cywilnoprawnych.

Systematyczna weryfikacja tych obszarów, wspierana przez prawidłowo prowadzoną obsługę kadrowo-płacową, może ograniczać ryzyko powtarzających się błędów w rozliczeniach składkowych.

3. Kontrola procesów i odpowiedzialności wewnętrznej

W większych organizacjach dane wykorzystywane do rozliczeń podatkowych i składkowych powstają w różnych działach. Informacje o wynagrodzeniach, zakupach, sprzedaży czy rozliczeniach między podmiotami mogą pochodzić z odrębnych systemów.

W praktyce oznacza to konieczność zapewnienia odpowiedniego przepływu danych pomiędzy księgowością, działem personalnym, finansami i osobami zatwierdzającymi operacje gospodarcze. Istotne jest także ustalenie, kto odpowiada za wyjaśnianie rozbieżności i kompletowanie dokumentacji w razie otrzymania wezwania od organu.

---

Jak przygotować firmę do kontroli ZUS lub KAS?

Przygotowanie do kontroli nie powinno rozpoczynać się dopiero w momencie otrzymania zawiadomienia lub wezwania. W przypadku przedsiębiorstw o rozbudowanej strukturze organizacyjnej odtworzenie dokumentacji i historii rozliczeń za kilka okresów może wymagać zaangażowania wielu osób.

Dlatego warto okresowo przeprowadzać wewnętrzną weryfikację obszarów, w których występuje największe ryzyko błędów.

Przegląd powinien obejmować przede wszystkim:

1. Rozliczenia podatkowe – zgodność ewidencji, deklaracji i dokumentów źródłowych oraz prawidłowość przyporządkowania transakcji do okresów rozliczeniowych.
2. Rozliczenia ZUS – poprawność zgłoszeń, podstaw wymiaru składek, kwalifikacji umów i rozliczania świadczeń.
3. Dokumentację transakcji – możliwość potwierdzenia rzeczywistego wykonania usług i dostaw, szczególnie w przypadku operacji nietypowych lub o znacznej wartości.
4. Procedury wewnętrzne – sposób zatwierdzania dokumentów, wprowadzania korekt i wyjaśniania rozbieżności pomiędzy systemami.
5. Obsługę korespondencji urzędowej – terminowe odbieranie wezwań, ustalenie osób odpowiedzialnych za udzielanie odpowiedzi oraz zapewnienie dostępu do wymaganych danych.

Zakres takiego przeglądu powinien odpowiadać wielkości przedsiębiorstwa, charakterowi działalności i złożoności jego rozliczeń.

W przypadku firm międzynarodowych szczególnego znaczenia nabiera również spójność informacji wykorzystywanych przez polski dział finansowy, centralę zagraniczną oraz podmioty odpowiedzialne za obsługę poszczególnych procesów.

Weryfikację poprawności ewidencji, dokumentacji i rozliczeń mogą wspierać odpowiednio zorganizowane usługi księgowe oraz doradztwo podatkowe.

---

Czy mniejsza liczba kontroli oznacza mniejsze ryzyko dla przedsiębiorcy?

Nie. Spadek liczby formalnych kontroli nie jest równoznaczny ze zmniejszeniem zakresu weryfikacji prowadzonej przez organy.

Dane ZUS wskazują na coraz skuteczniejsze typowanie podmiotów do kontroli. Z kolei wyniki KAS pokazują, że ograniczaniu liczby kontroli podatkowych i celno-skarbowych towarzyszy wzrost liczby czynności sprawdzających. Zmienia się więc przede wszystkim sposób organizacji działań kontrolnych.

W praktyce przedsiębiorca może być zobowiązany do wyjaśnienia określonych rozbieżności bez wszczynania formalnej kontroli podatkowej. W przypadku poważniejszych wątpliwości organ nadal może jednak podjąć działania przewidziane w odpowiednich procedurach.

Co istotne, rosnąca skuteczność typowania nie oznacza automatycznie wzrostu liczby naruszeń popełnianych przez przedsiębiorców. Wysoki odsetek kontroli zakończonych wykryciem nieprawidłowości może wynikać również z bardziej precyzyjnego wyboru podmiotów objętych weryfikacją.

---

Kontrole przedsiębiorców w 2026 roku – najważniejsze wnioski

Wyniki opublikowane przez ZUS i KAS wskazują na przesunięcie akcentu z liczby formalnych kontroli na trafność identyfikowania nieprawidłowości i efektywność prowadzonych działań.

Rozwój narzędzi analitycznych oraz cyfrowego raportowania podatkowego oznacza, że kontrola prawidłowości rozliczeń coraz częściej może rozpoczynać się od analizy informacji dostępnych organom, a nie od bezpośrednich czynności w siedzibie przedsiębiorcy. W dobie AI szczególnego znaczenia nabiera również rozróżnienie pomiędzy niezamierzonym błędem w dokumentacji a działaniami wskazującymi na możliwe oszustwa podatkowe. W obu przypadkach kluczowe pozostają wiarygodne dane, dokumentacja rzeczywistego przebiegu transakcji oraz możliwość wyjaśnienia zidentyfikowanych rozbieżności.

W przypadku ZUS szczególne znaczenie mają dane dotyczące zatrudnienia, tytułów do ubezpieczeń i naliczania składek. KAS koncentruje natomiast działania m.in. na prawidłowości rozliczeń podatkowych, identyfikowaniu nierzetelnych transakcji oraz wyjaśnianiu rozbieżności w ramach czynności sprawdzających.

Dla przedsiębiorstw oznacza to potrzebę systematycznej kontroli jakości danych księgowych i kadrowo-płacowych. Najważniejsze jest nie samo ograniczenie prawdopodobieństwa kontroli, lecz zapewnienie prawidłowości rozliczeń oraz możliwości ich udokumentowania.

getsix® wspiera przedsiębiorstwa w prowadzeniu księgowości, rozliczeniach podatkowych oraz obsłudze kadrowo-płacowej. W przypadku potrzeby weryfikacji procesów i dokumentacji związanych z tymi obszarami zachęcamy do kontaktu z zespołem getsix®.

---

***